Z prac Rady Nadzorczej PKP Polskie Linie Kolejowe S.A.
Opublikowane według Henryk Sikora · 28 Wrzesień 2022
Rada Nadzorcza PLK obradowała na comiesięcznym posiedzeniu, które odbyło się 28 września 2022 r. w siedzibie Spółki.Obrady rozpoczęły sprawy proceduralne, przyjęcie porządku obrad oraz protokołu z poprzedniego posiedzenia Rady (22 sierpnia 2022 r.).
Inwestycje
Rada Nadzorcza zajmowała się rozpatrzeniem informacji Zarządu, w sprawie realizowanych rocznych i wieloletnich planów działalności, ze szczególnym uwzględnieniem programów inwestycyjnych, których realizacja wynika z uchwał Rady Ministrów.
Informacja zawierała dane o realizacji rocznego planu inwestycyjnego na 2022 r., prognozowanych nakładów i wskaźników rzeczowych w br., oraz realizacji programu wieloletniego (KPK – postępowania przetargowe, fundusze unijne).
Krajowy Program Kolejowy do 2023 roku (KPK) jest programem wieloletnim, obejmującym inwestycje na liniach kolejowych, które dofinansowane są przez Ministerstwo Infrastruktury. Jego łączna wartość wynosi 76,7 mld zł.
W roku bieżącym (podobnie jak w 2021 r.) PLK zaplanowała roboty inwestycyjne o wartości ok. 13 mld. zł.
Rada zwróciła szczególną uwagę na inwestycje, których ryzyko opóźnienia może spowodować utratę planowanych środków finansowych z funduszy UE. Największe niewykonanie robót występuje m.in. na inwestycjach: porty Szczecin i Świnoujście, E59 Poznań-Szczecin Dąbie, Szczecińska Kolej Metropolitalna (inwestycje realizuje Trakcja), E-30 Kędzierzyn Koźle – Opole, linie kolejowe 25 Skarżysko Kamienna-Sandomierz, 38 Ełk - Giżycko, 182 Tarnowskie Góry - Zawiercie.
Utrudnienia w realizacji inwestycji są bardzo złożone. Do przyczyn opóźnień należą m.in.: realizacja dodatkowych zakresów robót i dokumentacji do nich, brak decyzji administracyjnych, wydłużony czas odbiorów, braki oraz wady w przedmiocie zamówienia, problemy z łańcuchami dostaw oraz problemy kadrowe u podwykonawców (wojna na Ukrainie), utrata płynności finansowej wykonawcy.
Rada stale monitoruje sytuację w obszarze realizacji inwestycji. Jednocześnie wyraziła swoje zaniepokojenie do zagrożeń niewykonania planu inwestycyjnego na rok 2022.
Dotychczasowy brak uruchomienia należnych Polsce środków finansowych przez Komisję Europejską na kolej (część Krajowego Programu Odbudowy), spowodował już 1,5 roczne opóźnienie w realizacji planów inwestycyjnych, unieważnienie wielu przetargów, co przy wzrastającej inflacji i wzroście cen wykonawstwa robót przynosi straty dla PLK. Dodatkowym problemem oprócz wzrostu kosztów robót i materiałów jest ich dostępność, która jest coraz bardziej ograniczona.
Realizacja inwestycji zlecana jest przez PLK ok. 30 wykonawcom. Pod względem nakładów finansowych kluczowymi wykonawcami są: Budimex, PORR, Trakcja (Grupa PLK), Torpol, Nokia (opóźniona realizacja GSM-R), Strabag, ZUE. W pierwszym półroczu 2022 r. wzrost wartości realizowanych robót inwestycyjnych (w porównaniu do poprzednich okresów) odnotowują spółki zależne od PLK. Szczególnie wyższe wyniki mają PPM-T i PNUIK.
Podwykonawcy
W trakcie obrad Rady przekazana została informacja w sprawie weryfikacji rozliczeń (płatności) wykonawców inwestycji z podwykonawcami.
Jest to efekt ochrony podwykonawców działających na podstawie umów z wykonawcami (jak wiemy często „potentatami” o różnej własności). Jak się okazuje skala współuczestniczenia podwykonawców w procesie inwestycyjnym jest duża i ma wpływ na terminowość i realizację warunków technicznych na danej budowie. Sprawne funkcjonowanie podwykonawców jest więc w interesie wykonawcy ale i zlecającego realizację inwestycji.
W PLK obowiązuje dokument pn. Instrukcja dla podwykonawców PLK, zawierająca zasady i zakres odpowiedzialności solidarnej zamawiającego, za zobowiązania generalnego wykonawcy wobec podwykonawcy oraz ewentualnego dalszego podwykonawcy.
Istotnym jest również ewidencjonowanie podwykonawców, zgłaszanych przez wykonawców, co w krytycznych sytuacjach może powodować konieczność płatności przez PLK, bezpośrednio podwykonawcom.
Wynik finansowy
Rada prowadzi stały monitoring wyników ekonomiczno-finansowych PLK. Zarząd przedstawił i omówił wyniki za okres styczeń-sierpień 2022 r. Wynika z nich, że są one korzystniejsze niż planowano. Jest to spowodowane przede wszystkim uzyskaniem wyższych przychodów z udostępniania linii kolejowych, z tytułu dzierżawy i reklamy, ze sprzedaży złomu (wyższe ceny uzyskiwane na aukcjach i większa ilość sprzedanego złomu), wyższych przychodów z działalności finansowej oraz poniesienia niższych kosztów operacyjnych.
Wyższe przychody z udostępniania linii kolejowych wynikają z większej pracy eksploatacyjnej, zrealizowanej przez przewoźników towarowych i pasażerskich. Szczególnie jest to widoczne w ruchu towarowym (ok.110 % do planu). W tym obszarze dotyczy to PKP Cargo S.A. (ok. 105 %) oraz przewoźników prywatnych.
W ruchu pasażerskim przychody z udostępniania infrastruktury kolejowej są na poziomie ok. 100 % planu (Intercity ok. 103 %, Polregio ok. 97 %, Koleje Mazowieckie ok. 102 % planowanych przychodów).
Ważnym elementem działalności finansowej PLK jest wykorzystanie środków publicznych w działalności operacyjnej Spółki (np. Fundusz Kolejowy), a także koszty wynagrodzeń (za 8 miesięcy PLK wydatkowała na wynagrodzenia ponad 2 mld. zł., które są jednym z elementów kosztów pracy).
Bezpieczniej na przejazdach
Rada Nadzorcza i Zarząd PLK z dużą troską podchodzą do problematyki bezpieczeństwa na przejazdach kolejowo-drogowych. PLK eksploatuje ok. 2000 przejazdów kolejowo-drogowych obsługiwanych kat. A. (31.12.2021 r.). Aktualnie ok. 1500 przejazdów posiada zainstalowane urządzenia przejazdowe kat. A. (środki techniczne zabezpieczające pracowników obsługi przejazdów przed popełnieniem błędów i w sytuacjach niebezpiecznych). PLK wdraża etapami rozwiązania techniczne na przejazdach kategorii A: stosowanie tarcz ostrzegawczych przejazdowych, blokowanie funkcji „otwórz rogatki”, stosowanie systemu wymiany informacji (SWI), stosowanie powiązania systemów przejazdowych.
Zaprezentowane rozwiązania wymagają zwiększonych nakładów finansowych ze strony Spółki oraz zmian w przepisach, za które odpowiada Ministerstwo Infrastruktury. Spółka utrzymuje bezpieczeństwo poprzez m.in. zastosowanie środków technicznych. Mają one chronić pracowników PLK oraz użytkowników dróg, przejeżdżających przez przejazdy.
Zarząd podejmuje stałe działania mające poprawić bezpieczeństwo na przejazdach kolejowo-drogowych.
Rozwiązanie problemu bezpieczeństwa jest najbardziej widoczne na zmodernizowanych liniach kolejowych, gdzie budowa wiaduktów drogowych eliminuje przejazdy kolejowo-drogowe.
Rada zapoznała się także z informacją dotyczącą synchronizacji na przejazdach kolejowo-drogowych sygnalizacji świetlnej, z podnoszeniem lub opuszczaniem szlabanów (aspekty prawne i techniczne – stosowanie czujników). Wynika z niej, że podniesienie szlabanu nie zezwala na wjazd pojazdu na przejazd. Jest to możliwe kilka sekund później po zakończeniu świecenia na sygnalizatorze czerwonego światła (to działa jak na skrzyżowaniu – przy czerwonym świetle stoimy).
Odpowiedzialność dyrektorów
Rada zapoznała się z informacją w sprawie odpowiedzialności dyrektorów zakładów linii kolejowych, w związku z występowaniem na terenie zakładów, kradzieży mienia PLK.
We wcześniejszych okresach, w różnych okolicznościach stwierdzone były nieprawidłowości związane z majątkiem PLK.
Były to głównie kradzieże złomu stalowego, miedzianego i aluminiowego, co naraziło Spółkę na straty finansowe. Analizując poszczególne przypadki stwierdzone były zaniedbania, bądź też zaniechania procedur i zabezpieczeń. Dziwny brak ogrodzenia lub monitoringu placu albo obiektu gdzie składowano złom, splot różnych okoliczności skutkujących kradzieżą to tylko przykłady zdarzeń, które dają wiele do myślenia. Kary zapisane w Kodeksie Pracy i inne wynikające z premiowania, aż w końcu utrata zaufania, to sankcje, które Zarząd Spółki może nałożyć w stosunku do osób zaniedbujących swoje obowiązki i narażających PLK na straty.
Wartość posiłków profilaktycznych
Wartość posiłków profilaktycznych omawiana w punkcie – sprawy różne, nie wynika z kompetencji Rady lecz Zarządu Spółki. Jednak, jako przedstawiciel pracowników, wniosłem tę sprawę, gdyż od kilku miesięcy brak jest porozumienia, co do wzrostu wartości posiłków (rozmowy PLK z „Solidarnością”).
Pomimo tego Zarząd przyjął uchwałę o wzroście wartości posiłków profilaktycznych od 1.01.2023 r. na kwotę 9 zł. (mimo dużego wzrostu cen artykułów żywnościowych jest to wzrost tylko o 1,45 zł.). Po ogólnej dyskusji i wsparciu przez Przewodniczącego Rady prof. Mariusza Andrzejewskiego wyższego wzrostu, uznano że sprawa ta będzie dalej traktowana przez Zarząd. Aby wzrost wartości posiłków w pełni uwzględniał rzeczywiste ceny żywności i świadczonych usług w punktach gastronomicznych, gdzie m.in. te posiłki są realizowane.
Inne tematy
Rada zajmowała się również m.in. następującymi sprawami: analizą kosztów likwidacji składników majątku (spór PLK z PKP S.A. w sprawie nierozliczonego złomu - szyny ze zdemontowanych linii kolejowych, wyrok sądu polubownego ze stycznia 2022 r.), rozpatrzeniem comiesięcznej informacji Zarządu ws. realizacji projektu „Budowa infrastruktury systemu ERTMS/GSM-R na liniach kolejowych PLK, bezpieczeństwa teleinformatycznego (wzrastające zagrożenie cyberatakami), finansowaniem obsługi prawnej w SOK, przeglądem uchwał przyjętych przez Zarząd PLK (od ostatniego posiedzenia Rady).